Marjolijne Lewis heeft zich altijd maatschappelijk ingezet. Als bestuurder en directeur in de zorg, en als wethouder voor onder meer jeugd, onderwijs en welzijn. ‘Ik realiseer me goed hoeveel geluk ik heb gehad, en hoeveel pech anderen hebben, soms al voor de geboorte. Daarom ben ik bewust bezig met teruggeven.’ Dat doet ze onder meer als bestuurder van Gemiva, dat gehandicaptenzorg biedt.
Lewis is zelf van twee werelden, zoals ze dat noemt. ‘Ik ben een meisje uit een gemengd gezin, dat opgroeide in Nederland. Ik sta mijn hele leven al in twee culturen, en dat wil ik graag zo houden. Omdat het me in staat stelt om te verbinden, en verhalen te vertellen die groepen mensen dichter bij elkaar brengen. Het simpelste voorbeeld is de sollicitatietraining voor vmbo-leerlingen, in een wijk waar veel mensen het moeilijk hebben. Daar ga ik bewust naar toe. Om met die kinderen te oefenen, maar óók om ze te laten zien dat je niet wit hoeft te zijn om succes te hebben. En dat je ver kunt komen, als je wilt en je best doet.’
‘Dat is de ene kant. De andere kant is dat ik wil vertellen dat succes vele vormen kent. Ik ben de dochter van een trotse lasser. Voor veel hoogopgeleide mensen is dat een volstrekt onbekende wereld. En ik vind dat we verschillende werelden, verschillende groepen mensen, wel met elkaar in verbinding moeten houden. Anders drijf je uit elkaar, en daar wordt niemand gelukkig van. Dat merk je in onze hele samenleving. Die staat onder druk. Er zit heel veel energie aan de uiteinden, groepen mensen kennen en herkennen elkaar niet meer.’
‘We moeten de nadruk leggen op overeenkomsten, en op hoe je elkaar dankzij verschillen kunt versterken.’
‘Het zelfde zie je binnen organisaties. We leven op veel vlakken in uitdagende tijden, en in de zorg staan we voor grote transities. Daar antwoorden op formuleren, is een inspiring performance op zich. En daarvoor zul je ook op organisatieniveau echt sámen aan de bak moeten. Dus heb je mensen nodig die meerdere perspectieven kunnen zien en begrijpen. Dat zijn de bruggenbouwers, en nu is de tijd voor hen om op te staan. Omdat zij de mensen zijn die de nadruk kunnen leggen op overeenkomsten, en op hoe je elkaar dankzij verschillen kunt versterken.’
Lewis is al jaren bestuurder en toezichthouder. ‘Als ik om me heen kijk in die context, denk ik vaak: man, wat is het moeilijk om dit goed te doen, als je niet weet hoe mensen van buiten je bubbel leven. Iedere bestuurder voelt de verantwoordelijkheid om het goede te doen, zeker voor mensen die dat zelf niet kunnen. Maar bestuurders zijn ook voor het overgrote deel wit en geslaagd, en ze hebben kinderen die ook hard op weg zijn om te slagen. Dat is niet erg, natuurlijk niet. Maar het kleurt wel jouw beeld van de wereld, en dat maakt het lastiger om echt contact te maken met mensen die onvergelijkbare levens hebben. Dat is een uitdaging.’
‘Als ik om me heen kijk in de wereld van besturen en toezichthouden, denk ik vaak: man, wat is het moeilijk om dit goed te doen, als je niet weet hoe mensen van buiten je bubbel leven.’
Voor Lewis is contact maken een vanzelfsprekendheid. ‘Op een of andere manier lukt het mij om met iedereen in gesprek te komen. Ik kan altijd een connectie maken, bij anderen aansluiten. Ik ben zeker genoeg van mijzelf om van niemand onder de indruk te zijn. Vanuit mijn eigen achtergrond heb ik daarnaast verschillende handvatten meegekregen om contact te maken. De tropische kant in mij wil weten: wie is je vader, wie is je moeder? In Nederland draaien de eerste vragen vaak om wat je doet. En eigenlijk dus om wat je verdient, hoe belangrijk je bent. Daar kan ik mee spelen. En eerlijk? Soms ís het voor mij ook gewoon makkelijker. Als ik aan een medewerker hier vraag hoe hij aan zijn kleur komt, is dat niet gek. Als je dat als witte man zou doen, landt het anders.’
Als bestuurder heeft Lewis ook zelf ervaren hoe belangrijk het is om in gesprek te blijven. ‘Spanningen ontstaan vaak doordat er steeds meer verschil is tussen verschillende behoeftes en verlangens. Toen ik bij MEE Rotterdam werkte, waren we een club met veel hooggeschoolde experts. Echt bijzonder goede specialisten. Zij wilden niets liever dan nog verder excelleren, hun expertise nog verder verdiepen. Terwijl de samenleving juist behoefte had aan een steeds bredere aanpak. Dan moet je met elkaar in gesprek: hoe verhoudt persoonlijke ambitie zich tot die veranderende behoefte? Van tevoren weet niemand daar het antwoord op, en dat maakt vaak dat we dat soort gesprekken voor ons uitschuiven. Terwijl: de enige manier om er wél iets mee te kunnen, is door erover te praten. Als je dan merkt dat je er samen uitkomt, vind ik dat ongelooflijk inspirerend. Vooral omdat je ziet dat mensen daardoor ook echt anders gaan werken. Of hun dromen elders na gaan jagen. Daar zet je aan de voorkant niet op in natuurlijk, maar het hoeft helemaal niet erg te zijn.’
Bij Gemiva, waar Lewis nu bestuurder is, speelt iets vergelijkbaars. ‘We hebben een vrij traditioneel medewerkersbestand. Veel mensen werken hier 25, 30 jaar. Dat is natuurlijk geweldig, maar de cliëntgroep verandert wél snel. Die wordt steeds diverser. De zorgvraag verandert, we zien steeds meer gedragsproblematiek, en de achtergrond van cliënten en hun omgeving verandert ook. Onze professionals hebben steeds vaker te maken met verwanten die nog niet zo lang in Nederland wonen, en helemaal niet gewend zijn aan een zorgsysteem als het onze. Die professionals en verwanten begrijpen elkaar vaker niet. Omdat ze elkaar niet kennen, en ze veel meer van elkaar verschillen dan vroeger.’
‘Dat vraagt nieuwsgierigheid van beide kanten, en het vraagt durf. De durf om je consequent af te vragen: hoe kan ik bij jou komen? Het antwoord is vaak hetzelfde: door superdirect te zijn. Ik zou zeggen: gebruik die spreekwoordelijke Hollandse directheid vooral. En niet om een ander te vertellen wie jij bent en wat je vindt, maar wel om erachter te komen wie de ander is.’
